Баба рухына бас иді

Арал мен Қазалы аудандарының шекарасында орналасқан Пұсырман төбеде XVIII —XIX ғасырда өмір сүрген Қожағұлұлы Пұсырман бидің ұрпақтары бабаларының аруағына арнап ас берді. Асқа негізінен Арал мен Қазалы аудандарында тұратын тарихи тұлғаның ұрпақтары жиналды. Ас беру құрметіне арналған жиынды Арал аудандық мәслихатының хатшысы Әнес Әуезов ашты. Өзінің еңбекқорлығымен, ақылдылығымен мыңғыртып мал жинап, елді егін егуге үйретіп, отырықшылыққа тәрбиелеген, әділдігімен, шешендігімен заманына да би атанған Пұсырман Қожағұлұлының рухани болмысы туралы оның Алматы қаласында тұратын ұрпағы, ғылым кандидаты Дархан Айдаров айтып берді. Ас беру рәсімінде қазалылық шежіреші ақсақал Өмірзақ Ахметұлы, аралдық қарт журналист Шәкірт Дармағамбетов, Қызылжар ауылының тұрғыны Ахмет Ералиев, бидің ұрпақтары Аймағамбет Томаев пен Елшекен Қуанышбаев сөз сөйлеп, бабаларының қасиетін дәріптеп, оның өсиеттерінің ұрпаққа үлгі екенін тілге тиек етті. Кіші жүздің ұлы қолбасшысы Жанқожа батырмен тұстас өмір сүріп, ел бірлік үшін аянбай қызмет еткен Пұсырман биге ұрпақтары ескерткіш белгі орнатып, құран қатым жасады.

Жиынға қатысушылар бабасын еске алған азаматтарға ризашылық білдіріп, тарихи орны бар тұлғаны мәңгі есте қалдыру үшін Арал, Қазалы аудандарынан көше немесе елді мекеннің атын беру туралы ұсыныс білдірді. Бір қызығы сол күндері күн райы да өзгеріп, асқа келген үлкен кіші көп қиындық көре қоған жоқ. Күндегі аса ыстық леп саябырлап, жайлы жел тұрып, көшкен бұлттан жаңбыр исі сезілді. Табиғаттың осы мінезі де тегін болмаса керекті. Қазақ тарихында ежелден келе жатқан әулиеге сыйыну, оған түнеу, тілек тілеу, рухына бас ию дәстүрі бар. Олар заманында елге еңбегі сіңген, қасиеттері мен айтқан сөздері есте сақталған қадірлі жандар. Ұрпақтары оларды пір тұтады, көшпелілерге үлгі ұстайды. Оның үстіне мен жетпістің кеденінен өтіп кеткен адаммын. Жетпіс — жиырма бес емес. Түрлі сырқаттардың сабағы бар, білдірмеген боласын, алайда жүріс­тұрыс бұрынғыдай болама. Бір қызығы, сол жылғы шілде айындағы қырық­елу градус шамасындағы ыстықта Алматыдан шығып, бір жетіден аса жол жүріп оралғанда түк сезбегендей, жол қиыншылығын көрмегендей тың жүрдім. Бұл қуат­ қайратты тегін берілмеді деп ойлаймын. Осы сапарда адам өмірі адаммен деген халықтық қағиданың өміршеңдігіне көзім тағы бір жеткендей болды. Тағы да өмірдің ең қиыны — Адам тану екенін, өмірге қалай қарау екенін байқадым. Бұрын сырттай білетін үлкен­кіші ағайынды жақыннан көpдiм, араласып, дәмдес болдым, кімнің кім екенін танып қайтқандаймын. Mені сырттай білетін замандастарым, әcipece жастар (маған бала, немередей келетін) іздеп келіп амандасып, өздерін таныстырып, көргендеріне ризалығын білдіріп жатқанда қалай толқымассың.

Читайте также:  ИСЛАМ ИНВЕСТИЦИЯСЫ ЖƏНЕ ИСЛАМ ҚАРЖЫ ИНСТИТУТТАРЫНЫҢ ҚАЗАҚСТАНДА ТАРАЛУЫ

Толғаныста, тебіреністе болды. Ас берілді аруақ риза болғай. Әңгіме бұл шараның тағылымында, алар сабағында. Ең бастысы, тегімізді тануға, жеті атаны біліп өсуге көмектеседі. Қазақ адам болмысын тегіне, негізіне қарап ажыратады. Әл­ Фараби «Ата­баба ғұмыры ұрпағымен жалғасады, өлмес өмір деген осы»,—депті. Я, адам мың, жасайды. Адамның ұлы жеңісі— ұрпағы, бұл — Билер институтының негізгі қағидасы. Ал оны басқару жолдарын талқылап­қабылдау елдің, саяси ұйымдардың міндеті. Біз тек өз ойымызды ұсынамыз. Біріншіден, плюрализм саясатын сөйлеу саласынан саяси құрылымды түзеуге көшуді жалғастырып, әр дәрежедегі депутат сайлауын көппартиялық сайлау комиссиясы арқылы іске асыру керек. Екіншіден, сайланған депутаттарға өз округіндегі соттарды тағайындау тапсырылуы қажет. Бұл оның тәжірибе жүзінде өкіл сотты таңдап, оның да, өзінің де өнегелік жолдан таймауының кепілі болды, келесі сайлауға жету­жетпеуінің өлшемі рөлін атқарады, сөз бен істің бірлігін қамтамасыз етеді. Сот сайлауын Кеңес кезіндегідей және дербес, қосымша өткізу елді шатастырып, формальдікке итермелейді. Және ең бастысы, депутат жауапкершіліктің төменгі деңгейінде қызмет етуін жалғастыра береді. Үшіншіден, окруттік, аудандық сот барлық негізгі істерді өзі жүргізіп, атқарушы жергілікті орган қызметкерлеріне де үкім шығара алады, яғни, нағыз тәуелсіз сот ретінде халықтың мүддесін қорғауға ынталы болып, өзіндік белсенділігі өседі.

Төртіншіден, жергілікті жердің ерекшелігін , сот халық сыйлайтын дана тұлғалармен тығыз байланысқа түсіп, көп істерді келісім жолымен, айып төлеу дәстүрімен шешеді ол ұжымдық жауаптылықты тірілтіп, қылмыс санын күрт төмендетеді. Бұл билер институтының берер жақсылығының тек бергі көрінетін бөлік ғана, қоғам оны қабылдап іске қосқан жағдайда оның тарихта ұмыт қалған талай ескі және мүлдем жаңа жақтарын байқайтын боламыз. Билер институтын қолдануға экономиканы, жұмыссыздықты сылтау ететіндерге айтарымыз: жұмыссыздықты бүгінгі күнде­ақ, зейнеткерлік жасты бұрынғы шамаға келтіріп­ақ тоқтатуға болады. Ол үшін меншік нысандарына қарамай барлық салада жұмыс күнін қысқартып, жалақының минимумын кемітпей, нақтылап белгілеу қажет. Бұған шыдамайтын жеке меншік өндіріс, орындары шаруашылығының тиімсіздігінен жабылуы орынды нәрсе. Екіншіден, қазіргі еңбек етуші өткен ғасырдағы ондаған есе көп адамдардың жұмысын жалғыз атқара алмайтынын ескеріп, жұмыссыздыққа ілінгендерге де өмір сүру минимумын тегін берген жөн. Бұл, әcipece, әртүрлі шығармашылықпен айналысушыларға тиімді оларға өзінің ең жоқ дегенде бір туындысын өмірге енгізу, жалақы үшін өмір бойы ұнамсыз бір іспен айналысқаннан әлдеқайда артық. Арманымыз әркімді бақытты ету болса, бұл тіптен адамдардың да мүддесімен санасқанымыз жөн, яғни гуманистік экономиканы қолға алуымыз дұрыс.

Читайте также:  Онтологиялық метапарадигмаларының логикалық-семантикалық матрицасы

Қазіргі кезде қатты таң қалатын жай ол — техника ерекше дамып еңбек өнімдері жүздеген есе өскен заманда қайыршылардың көбеюі. Осы фактінің өзі­ақ қоғамдағы қиғаштықты көрсетпей ме? «Еңбек өнімі — еңбекшінікі» принципін енгізіп, олигархияны тежеп, көпшілікті байытуға жол ашсақ, Маркстің «Қоғамның ең негізгі капиталы— бос уақыт, ceбебі ол адамның басты сұранысының бірі шығармашылықты жетілдіреді» дегенін ескеріп, экономиканы адамға бұрсақ, нағыз еркін, тең, бауырмал қоғамға жетпейміз бе? Монархияның жалғасы «топтық демократия» шығармашылықты да монополистік мүддеге бағындырып, тек аса қуатты энергия көздерін, техникалар жасаумен шектеп отырады. Бұл бүгін табиғат қорларын құртуға соқтырды. Сондықтан тарихтың өзі де кіші техника, қалдықсыз өндіріс, альтернатива энергия көздерін іздестірумен мейлінше көп адамның айналысуын, бұқаралық шығармашылыққа барынша жағдай жасауды қажет етіп отыр. Соның бір жолы: әр ауданда, үлкен ауылдарда шығармашылық орталықтарын ашып, оның қызметін төмен ақымен баршаға бірдей ұсыну. Ал мал шаруашылығын техникамен жабдықтау, ауылды қайта тұрғызып, жұмыссыздығын құрту, еркіндік­теңдіктің тарихи әлеуметтік­ экономикалық базасын жетілдіру, қазақтың ұлттық бейнесін бекітуімен қатар, табиғи экологиялық таза өнімді сақтауға әкелетіні аян. Қорыта келе айтарымыз, мәдениеттің негізгі өлшемі —адам және оның өзіндік қасиеттерінің дамуы. Осылардың бастылары: сана, биологиялық инстинктпен асып ұжымдағы теңдік пен еркіндікті жетілдіру. Сана үзілссіз дами береді ал теңдік пен еркіндік белгілі бір топ мүддесімен тарихи шектеліп отырылады. Өркениеттің нақты бір идеялар жүйесіндегі мәдениеттің жетілген түpi ретінде күйреп отыруы да — шектелген теңдік пен еркіндікті дер кезінде түзеп, жаңаша бағыттай алмауында.

Бұл отырықшы және бірбеткей рационалдыққа жүгінген елдерге тән құбылыс. Көшпелілер көп мәдени мұраларын материалдық құндылық түрінде сақтай алмаса да, адамның негізгі даму бағытын еш ұмытпайды, ал көп өркениетпен қоян­қолтық араласып өскен қазақ елі ғылыми жетістіктерден құр қалмай, Билер институты арқылы қоғамды басқару мәдениетінің шыңына жетті. Оны тарихи ер түрлі бұрмалаулардан тазартып, үлгі тұтып, заман жетістіктерін ескеріп, толықтырып, бүгінгі өркениеттерге толық қолдануға болады. Ол Қазақстанда және бірінші кезекте барлық адамзаттың прогреске ұмтылған арлы, зиялы қауым мүшелерінің белсенді қолдауымен, өзінің өмірге келуін бүгіннің өзінде қайта бастап кете алады. Тек талай жақсылықты жөргегінде құратын қызғаныштан аулақ қылсын, Алла.

Читайте также:  Қарамерген ертегісі

Оставить комментарий