ТӨРТ РЕТТІ ҚИСЫҚ СЫЗЫҚТАРДЫҢ ЖАҢА САЛЫНУ ЖОЛДАРЫ

Сызба геометрияда қисық сызықтар нүкте мен түзу сызықтан кейінгі қарапайым геометриялық элемент болып саналады. Қисық сызықтар күнделікті өмірде әр түрлі жағдайда кездесіп отырады. Бұл қисық сызықтардың ішінде төрт ретті қисықтардың нүкте мен түзуден және екі ретті және үш ретті қисық сызықтардан кейінгі көп таралған геометриялық элементтер болып табылады. Төрт ретті қисықтардың математикада, техникада, техникалық ғылымдарда алатын орны ерекше. Бұл — қисықтардың геометрикалық, механикалық және басқа да қасиеттерін зерттеумен өткен ғасырлардың көрнекті математиктері айналысқаны тарихтан белгілі. Осы төрт ретті қисықтардың тамаша қасиеттерін қазіргі кезде де түрлі механизмдерде, оптикада, кеме, көліктер мен ұшақтар жасауда, сәулет–құрылыс ғимараттарын салғанда да кеңінен қолданылады. Қисықтардың көмегімен қайсыбір үрдістің бағытын көрнекті түрде қадағалауға, тәжірибе нәтижесін бейнелеуге, қайсыбір функционалдық тәуелділіктің мәнін жақсырақ түсінуге, әзірге аналитакалық өрнектерді табылмаған заңдылықтарды зерттеуге, кейбір ғылыми және инженерлік есептерді, әсіресе олардың шешуі күрделі немесе қолайсыз үлкен математикалық аппараттарды қолдануды қажет ететін есептерді шешуге, бұйымдарға мүмкіндігінше тиімді әрі көркем тұлға беруге және т.б мүмкіндік туады. Сызба геометрияда жазықтық қисық сызықтарының дәрежелері қисық сызықтың түзу сызықпен қиылысу нүктелері арқылы анықталатынын белгілі. Біз осы сызба геометрияда диссертация қорғаған техника ғылымының докторы, профессор Әуез Кеңесбекұлы Бәйдібековтың жасаған биквадратты түрлендіру әдістерінің ішіндегі 5-ші түрлендіруін негізгі зерттеу аппараты ретінде алып отырмыз (1-сурет). Бұл түрлендіру кеңістіктегі орналасқан екі ретті беттердің өзара айналу осьтері перпендикуляр орналасып, ол беттердің біреуін 90 бұрышқа бұрып, беттескен екі жазықтыққа проекциялану арқылы табылатынына көзіміз жетті .

Сондықтан біз мақаламызда жалпы жағдайда сызықтарды графикалық тҥрде тҥрлендіріп көрелік. Профессор Ә.К.Бәйдібеков жалпы жағдайда орналасқан тҥзу сызықтарды зерттеп, төрт ретті тҥзу сызықтарды тапқан болатын (2-сурет). Бұл әдіс бойынша, табылған төрт ретті қисық сызықтар құрылыс мамандығында қолданғанын диссертациялық жұмыстан оқып көрдік. Біз Ә.К.Бәйдібековтың диссертациялық еңбегінде осы әдістің көмегімен әртҥрлі төрт ретті жаңа қисықтар шыққанын көре отырып, бұл әдісті әрі қарай дамытуға ҥлесімізді қосуға шештік. Ал біз биквадратты тҥрлендіру әдістерінің ішіндегі 5-ші тҥрлендіруі негізінде тҥрлендіретін тҥзу сызықтың прообразын графигіміздің центрі арқылы өткіземіз (3- сурет). Мысал ретінде төрт ретті қисық сызықтардың ішіндегі қарапайым тҥрі тҥзуді аламыз. Биквадратты тҥрлендіру әдістерінің ішіндегі 5-ші тҥрлендіруінің алып, көмегімен төрт ретті қисық сызықтарды табуға тырыстық

Читайте также:  Күндік жоспарды қалай жасау керек?

Оставить комментарий