Тиым функциясы: миметикалық нәрсені тиымдау

Иемдену мимесисі арандатуынан туатын жанжалдар бізге заматта ең бір іргелі этнологиялық мәселе, тиым туралы мәселені ұғындыра алады. Ж.­М.У.: Сіз барлық жабайы қоғам тиымдарын бір негізге келтіруге болады деп санайсыз ба? Қазіргі этнология бұдан үзілді­кесілді бас тартты. Менің білуімше, енді ешкім бұл хаостан «Ариадна жібін» іздемейді. Әрине, психо­аналитиктер оны таптым деп ойлады, бірақ, олар қазір көпшілікті сендіре бермейді. Р.Ж.: Мұндай позицияны өткен шақтың қателері қалыптастырған. Бұл қателер зерттеушілерді діншілдіктің мағынасыздығына және бекерлігіне нандырады. Іс жүзінде, алдымен «жабайы ойдың» қазір жанама болса да діни нұсқаларын сыйлағандай оны сыйлауды үйренбей, діншілдікті ешкім түсінбейді. Дін бөрімен араласқан, сондықтан діннің және демек, тиымдардың, бар екені дәлелденбей, бұл ойлау машығының ешқашан орнына келмейді. Алдымен белгілі тиымдардың бар болу себебі бесенеден белгілі екенін мойындайық. Бірге тірлік етуші топтардың ішінен зорлыққа тиым салмайтын мәдениет болмайды. Зорлық орын алған жағдайда зорлықтың барлық түріне тиым салынады, мысалы, біздің қоғамда қолданатын және тіпті марапатталатын жарыс формаларына және тым қызу қастандыққа. Г.Л.: Айғағы көзге ұратын бұл тиымдармен қатар, мағынасыз көрінетін өзгелері де тірлік етеді. Р.Ж.: Айқын мағынасыз тиымның жарқын мысалы: көп қоғамдардағы имитативты қылықтарға тиым салыну. Қоғамның өзге мүшесінің қимылын, сөзін қайталауға болмайды. Өз атынды атамау тиымы да әрине қауіптің осы түріне жатады; дәстүрлі қоғамдарда сайтанға қатысты деп саналатын айнадан қорқу да сол сияқты. Қайталау қайталанған объекті қосарлайды; ол объекттен сиқырлы зат жасайтын симулякр тудырады. Этнологтар бұл сияқты құбылыстарға назар аударғанда, олар әлгілерді өздерін сиқырдан қорғау ниетіне телиді және оны имитативты, қайталаушы деп атайды. Және тиымдардың себебін түсіндіргенде, олар осы пайымдауды қабылдайды. Г.Л.: Соған қарағанда алғашқы қауымдық адамдар миметикалық нәрсе және зорлық арасында қатынас орнатады. Құмарлық туралы олар бізден коп біледі, және тиымдардың бірлігін түсінуге бізге білімсіздігіміз кедергі жасайды. Р.Ж.: Мен де солай ойлаймын, бірақ, асығудың қажеті жоқ, өйткені, бұл арада біз этнологтардың да, психологтардың да түсінбестігіне тап боламыз, олардың екеуі де конфликттің иемдену мимтеизміне қатысы барын қабылдамайды. Тиымдарды формалды суреттеуден бастауға болады. Біздің түсінігімізше, қайталау құбылыстарына қатысты тиымдар зорлық немесе құмарлы қастандыққа қарсы тиымдардан айқын түрде бөлінуге тиіс. Бірақ, бұл олай емес. Барлық осы тәртіп тәсілдерінде таң қалдыратын нәрсе: белгілі бір іспен айналысқандар бір­бірін қайталауын қоймайды, бір­бірінің симулякріне айналады. Біз нәтижені аса айқын көретін нәрседен, тартыстан, дәлірек айтқанда, бірінің жеңісін, өзгенің жеңілісін, яғни, күрестен туатын айырмашылықты дәстүрлі және алғашқы қауымдық қоғамдар акцентті процесстердің өзара байланысына қояды, яғни антагонистердің, яғни, бір­біріне қарсы күштердің бір­бірін қайталауына. Оларды конкуренттердің ұқсастығы, мақсаттар және маневрлердің қайталануы, қимылдардың үйлесімділігі таң қалдырады. Егер біз өзіміз қолданатын сөздерді жақынырақ қарасақ, мысалы, бәсекелестік, қастандық, жарысу және т.т., бұл алғашқы қауымдық перспективаның тілімізде жазылғанын көреміз. Бір ағыны бар өзенге қатысты үйлесімді позицияда бәсекелестер, бақталастар бірге жүгіруде, қарсыластар қарсы жағалаулардың иесі. Заттарды көрудің екі тәсілінің ішінде, шектен тысы — қазіргісі. Мүмкін, қауіпті болатын нәрсе алғашқы қауымдық тиым емес, біздің түсінбеушілігіміз шығар. Алғашқы қауымдық қоғамдардағы зорлық ешқашанда біз түсінгендей түсінілген емес. Біз үшін зорлықта концептуалдық дербестік, ерекшелік бар, ал алғашқы қауымдық қоғамдарда ол туралы мүлде ойламаған. Біз көбінесе жеке тұлғалық әрекетті көреміз, ал оған алғашқы қауымдық қоғамдарда шектеулі мән берген, және таза пратматикалық себептерге байланысты олар оны контексттен бөлгісі келмеген. Бұл контексттің өзі зорлықшыл. Етер біз зорлықтан абстракция жасауға қабілетті болсақ, ол барлық антагонистерден жоғары заң құбылыстарының тиімділігі. Егер бұл заң жоғарылығы әлі сонда болса, немесе егер ол өзінің тиімділігін жоғалтса, егер ол өзін сыйлату үшін әлсізге айналса, онда бірден зорлықтың имитативты және қайталанбалы сипаты айқын болады; тілті, көпе­көрінеу зорлықтың стадиясында да бұл имитативты сипат өте айқын; ол онда бұрын жетпеген формалды мінсіздігіне жетеді. Қанды кек деңгейінде, іс жүзінде, тек бір қалыпта және бір себептен — алғашқы қылмысты кектене қайталаудан — жасалған кісі өлтірудің бір түрімен ғана айналысады. Бұл қайталау біртіндеп тарайды; ол алғашқы әрекетке қатысы жоқ алыс туысқандарға борыш ретінде таңылады тіпті, алғашқы әрекетті анықтау мүмкін болмаса да: ол барлық жерде ойрандау іздерін қалдырып, кеңістік пен уақыттың барлық шекарасын аттайды; ол ұрпақтан ұрпаққа таралады. Айналмалы кек мимесистің пароксизмі және мінсіздігі ретінде көрінеді. Ол адамдарды кісі өлтірудің бір қимылын үнемі қайталауға борышты қылады. Ол бізден бір­бірінен айнымайтын егіздерді жасайды. Ж.­М.У.: Демек, сіздің ойыңызша, тиымдар бізде жоқ білім туралы куәландырады. Егер біз олардың жалпы тұғырын түсінбесек, адамзат таластарының бірінші кезекте миметикалық нәрседе негізделгенін түсінбегендіктен. Өзара зорлық — миметикалық қастандықты қоздыру. Ол жік салған сайын, миметизм де оны қайталай береді. Р.Ж.: Әрине. Тиым құбылысын пайымдау біз жаңа ғана қабылдаушы қайталау деген нәрседен туындайды. Әрине, біз тиым біздің таластарымыздың табиғатын біздің қоғамдық ғылымдардан жақсы біледі дегеніміз парадоксалды нәрсе. Өйткені, кейбір тиымдар шынымен де мағынасыз, мысалы, егіздерге қарсы тиым, немесе көптеген мәдениеттердегі айна алдындағы қорқыныш. Тиымдардың біртексіздігінің өзі, бұл тезиске мүлде қарсы шықпай, керісінше, оны қуаттайды, өйткені, миметикалық интерференцияларға байланысты бұл мағынасыз тиымдардың неге мүмкін екені өте айқын болады, өзге сөзбен айтқанда, неге алғашқы қауымдық қоғамдарда айналар мен егіздерді, кек сияқты, қауіпті деп қарайтыны. Мұндай жағдайларда біз бірін­бірі қайталайтын екі тұлғаға ұқсас миметикалық түрде қайталанатын объектілермен әрекет етеміз, сондықтан бұл миметикалық қайталау бірден зорлық тудырады, зорлықтың ең жақын себебі ретінде көрінеді. Діншіл адамның осылай ойлайтынының дәлелі ретінде егіздерге миметикалық көбеюге кедергі жасау үшін қолданатын сақтық рәсімін атауға болады. Олардан ең зорлығы аз амалдармен құтылуға тырысады, өйткені олардан шығатын миметикалық азғыруға жауап бергісі келмейді. Егіздердің ата­анасына және көршілеріне қарсы шара қолданады, мұның бөрі зорлық жұғып қалмасын деген қауіптен туындайды. Г.Л.: Ал сіз алғашқы қауымдық адамдардың діни жүйелері қамқорлығындағы табиғи апаттарға, су астыңда қалуға, құрғақшылыққа және т.т. не істейсіз? Мұның бәрін миметикалық құмарлыққа телу беймүмкін. Р.Ж.: Тиымдар қоғамдастыққа барлық қауіп төндіретін нәрсені жоқ қылуды көздейді. Және құрғақшылық, су топаны, эпидемиялар сияқты ең сыртқары, ең кездейсоқ қауіптер таралу тәсілдерінің қосалқы ұқсастылығы арқылы қоғамдастық ішіндегі адамдық қатынастардың ішкі азғындығымен, өзара зорлыққа құлдырауымен араласқан. Мысалы, су деңгейінің көтерілуі, немесе құрғақшылық нәтижелерінің бірте­бірте таралуы және әсіресе паталогиялық жұғуы миметикалық таралымға ұқсас. Ең алдымен діни жүйелердің салмақ орталығын әрқашанда табиғи апат, немесе ғарыштық құбылыстар сияқты сыртқы қауіпке орналастырғанын ұғыну керек. Меніңше, жүйе жүрегінде миметикалық зорлық жатыр. Бұл зорлықтан жүйе операторын жасағанда қандай нәтижелер шығатынын көруге тырысу керек. Мұндай талпыныс ешқашан жасалған жоқ, және оның нәтижелері таңғажайып. Менің ойымша, осы жол бірінен соң бірін барлық жұмбақтарды шеше алады. Бірақ, мен табиғи апаттардың қаупі діншілдікте еш рол ойнамайды деп айта алмаймын. Су топаны мен обаның миметикалық зорлықтың метафорасына айналғаны шынайы су топаны мен эпидемиялардың діни пайымдаудың объектісі бола алмайды деген емес, бірақ, олар бірінші кезекте миметикалық нәрсеге қатысты тиымдарды бұзу ретінде қабылданады, оларды адамдар немесе құдайдың өзі бұзады, адамдарды бұрынғы бұзықтығы үшін жазалау үшін. Менің бар айтарым, тиымдарды олардың бірлігінде көру үшін, оларға қоғамдастық мүшелерінің арасындағы қатынастарға еш қатысы жоқ қауіптермен айналысудың тәсілін қосып, миметикалық нәрсе мен зорлықты барлық нәрсенің алдына қою керек. Ж.­М.У.: Жаңа ғана сіз тиымдардың жасанды кәделік бірлігіне, үйлесімді және сәйкес қайта өндірудің структурасына, әрқашанда сұмдық қабылданатын айырмашылықтың жоқтығына назар аудардыңыз. Егіздер ақырында ұқсастар қатынастарының мифтік аудармасы. Бірақ неге ұқсастар дәл егіздер ретінде көрінеді, неге олар ешқашанда шынайы ұқсастар ретінде көрінбейді, егер сіз айтқандай, тиым негізіңде бізде жоқ миметикалық құмарлықты тану жатса. Р.Ж.: Тыйымды білу біздегіге қарағанда бір қатар жоғары болғанымен, соған қарамастан өте толық емес; оны теоретикалық түрде тұжырымдау беймүмкін және ол сакралды түсініктермен мәнді түрде өзгертілген; мұнда миметикалық тартыс бар, ол шынында да тиымдардың жалпы тұғыры, бірақ ол өзі ретінде көрінбейді; ол әрқашанда сакралдылықтың кесірлі эпифаниясы ретінде, құдайдың кекті ашуы ретінде пайымдалады. Неге екенін біз қазір көреміз. Миметикалық нәрсенің бұл діни сипатын бұрынғы антропология имитативты магия туралы айтқанда өзінше қабылдады. Кейбір заттар өте жақсы қарастырылды, шынында да көптеген алғашқы қауымдық адамдар өздерінің алынған тырнақтары мен шаштары мүмкін қарсыластардың қолдарына түспеу үшін сақтық шараларын қолданады. Дененің кез келген бөлігі ол қанша мардымсыз болса да, егер денеден бөлінсе, потенциалды ұқсасқа, яғни, зорлық қаупіне айналады. Мұнда қолға түскен объекттің нашар қабылдануға тап болуынан гөрі ұқсастың өзінің бар екені маңызды — қарсылас түріндегі мүсінді инемен шаншып тастайды. Әрине, мұнда ұқсастың кесірлі сипаты осалданған дәуірде, сиқыршы өзінің дініне қатысты қазіргі этнология сияқты білімсіздікке жеткен кейінде әңгіме, әрине мәнсіз және кешіккен толықтыру туралы. Магия әрқашанда мимесистік кесірлі қасиеттерді нашар пайдалану ғана болды. Егер біз жаңа ғана жасағандай, бақылау алаңын кеңейтсек, онда біз имитативті деп аталатын миметикалық нәрсеге қатысты құбылыстарға тиымдардың өте шектеулі пайымы екенін көреміз. Мұнда кез келген бейнеге тиым салатын діндерді алғашқы қауымдық тиымдарга еш қатыстырылмайтын, бірақ оларға өте жақын, мысалы, көптеген дәстүрлі қоғамдарда театр және актерлар тудыратын сиқырлау қорқынышын, көптеген өзге құбылыстар сияқты жіті зерттеу керек. Ж. М. У. Сіз бұл құбылыстардың бәрін бірге жинағанда, олар бірігіп үлгірген философиялық жұмыс туралы ойланбауға болмайды, әрине, ол Платонның жұмысы. Р.Ж.: Платонның мимесиске жауығуы оның жұмысының мәнді қыры және оны әдеттегідей көркемдік қызметтің сынымен шатастырмау керек. Егер Платон көркемдік қызметтен сезіктенсе, демек, әлгі қызмет мимесистің формасы болғандықтан, керісінше емес. Алғашқы қауымдық адамдардай ол мимесистен үрейленеді және бұл шынайы түсініктемені талап ететін нәрсе. Егер Платон философияда мимесиске деген үрейімен дараланса, ол өзгелерден гөрі мәселенің мәніне жақын, тіпті, алғашқықауымдық діни адам деңгейінде жақын, бірақ, ол шексіз алданғандай, өйткені, ол бұл үрейіне есеп бере алмайды, ол бізге өзінің эмпиризмінің себебін ешқашанда ашпайды. Ол тартыстың салдарын ешқашанда иемдену мимесисіне дейін, яғни, екі миметикалық қарсылас екеуіне де құнды болғандықтан бірі бірінен жұлып алуға тырысатын объектке дейін жеткізбейді. Платон «Мемлекетте» мимесистің ажыратылмайтын және зорлықшыл салдарын суреттегенде егіздер тақырыбы мен айналар тақырыбының пайда болғаны көрінеді. Бұл арада айырықша көрнекті бірнәрсе бар, бірақ әлі ешкім Платонды этнология тұрғысынан оқып көрген жоқ. Әйтсе де, кез келген «метафизиканы» «деконструкциялау» үшін дәл осы тұрғыдан келу керек. Бұл тұрғыда Сократтан бұрынғылар, оларға Хайдеггер және хайдеггерианизм жатады, тек діншіл ғана және философияны түсіну үшін тек қана осы діншілдікті түсіну керек. Философия негізінде дінді ұға алмағанымыздан, тәсілді кері айналдырып, философияны дін тұрғысынан оқып көру керек. Г.Л.: Филипп Лаку­Лабарт сізге Платон сіз түсінген нәрсені түсіне алмайды деп мін тағады, ал іс жүзінде сыншылардың айтуынша, Платон мұның бәрін өте жақсы түсінеді және сіз жоғары білімді деген жазушылар Платон ортасына кіреді. Мұны қалай түсіндік? Р.Ж.: Бұл мақалада құмарлықтың миметикалық теориясы жөнсіз Гегель концепциясымен біріктірілген. Егер Лаку­Лабурт Платонның миметикалық қастандыққа қатысты кемшілігін көрмесе, оған таңданатын ешнәрсе жоқ. Платонға жетіспейтін нәрсе оның өзіне де жетіспейді, және бұл басты нәрсе, бұл иемдену мимесисіндегі миметикалық қастандықтың басы, бұл біз ешқашанда баса айтпайтын обьекттегі ежелгі нүкте, меніңше, бұл ешкім түсінбейтін нәрсе және бұл біздің айналысқанымыз философия емес екенін көрсететін нәрсе. Сервантесте Платон мен Гегельге мүлде жат зерде бар екенін ұғу үшін, Дон Кихоттағы миметикалық қастандықтың құрбанына, яғни Мамбрин дулығасына айналған қырыну дегені жөніндегі үзіндіні оқу жеткілікті. Өйткені, ол біздің таластарымыздың бекерлігін көрсетеді. Сол сияқты классикалық Англиядағы рационалистік сын, Раймердің сыны, француздардың ықпалымен Шекспирді оның трагикалық тартыстарды маңызсыз нәрселердің айналасында құратынын мінеді. Бұл сын көптеген драматикалық авторлардан және барлық философтардан озған Шекспирдің артықшылығын осалдық деп санады. Мен Сервантес пен Шекспир миметикалық тартысты аяғына дейін ашты және енді біз шешетін ешнәрсе қалмады деп отырған жоқпын. Менің бар айтарым, олар бұл мәселені Платоннан артық білді, өйткені, олардың екеуі де иемдену мимесисін алдыңғы қатарға шығарды. Демек оларда миметикалық нәрсеге қатысты Платондікіне ұқсас, тура ­ сакралдылықтан мұраланған «иррационалды» үрей жоқ. Ал сакралдылықта біз, әрине, иемдену мимесисі және оның шексіз салдарлары жөнінде зерделемейміз. Әйтседе, иемдену мимесисінің бәрінің негізінде екенін біз оңай түсінеміз, өйткені, біз әлі айта қоймаған басты тиымдар, мысалы, заттар тиымы, сексуалды тиымдар, дәм тату тиымдары әрқашанда ең жақын, ең ыңғайлы біріккен топ иелігіндегі объекттерге, мысалы осы топтың әйелдеріне, немесе осы топ жиған тамаққа қатысты. Оларға тиым салынатыны, өйткені олар әрбір сәтте топтың барлық мүшелерінің иелігінде, демек, олардың бір­біріне жауығуын тудыруы және сөйтіп топтағы үйлесімділікті күйретуі мүмкін. Мимстикалық таласқа апармайтын тиым болмайды, ал оның принципін біз зерттеуіміздің басында анықтадық. Г.JI.: Сіздің мимесис атауына жүгінгеніңіз түсінбестік тудырмай ма? Р.Ж.: Әбден мүмкін. Бәлкім, жәй қайталау туралы айтқан дұрыс шығар. Бірақ, қайталаудың қазіргі теоретиктері оның мәнін «әйгіленуге» тәуелді әрекеттер нұсқасымен шектейді, Жан­Мишель айтқандай, қимылдар, өзін белгілі тәртіпте ұстап сөйлеу — әлеуметтік келісім қолдаған нұсқалар. Бұл тек қана «қате», немесе, «назардан тыс қалдыру» емес, бұл озбырлаудың, миметикалық таласты ығыстырудың түрі. Бұл ығыстыруда барлық адамзат мәдениетіне, тіпті, біздің де мәдениетімізге тән бір фундаменталды нәрсе бар. Әрине, алғашқықауымдық қоғамдар, барлық оны тудыратын нәрсеге тиым салып миметикалық таласты ығыстырады, бірақ, сонымен бірге, оны контаминация, ластық сияқты киеліліктің символдарында сейілтеді. Бұл ығыстыру бізде де жалғасады, бірақ, парадоксалды формаларда. Қайталаудан әлеуметтік байланысқа қауіпті көрудің орнына, біз одан конформизм және тобырлық рухтың себебін көреміз. Біз әрқашанда қайталауға «қарсымыз», бірақ, Платондікінен бөлек тәсілмен; біз оны барлық жерден қудық, тіпті, эстетикамыздан да. Біздің психология, біздің психоанализ, және, тіпті, біздің социология оған амалсыздан орын қалдыратындай. Біздің өнер және біздің әдебиет қатыгез түрде ештеңеге де және ешкімге де миметикалық ұқсамауға тырысады. Біз қайталауда бар талас мүмкіндіктерін мүлде көрмейміз. Және тиымдар да, тіпті, Платонның өзі де, өздерінің фобияларының тура себебін ашпайды. Ешкім ешқашанда Платонның үрейіне зейін қоймайды. Ешкім ешқашанда миметикалық қастандықтың не екенін, ол расында бар ма және қай жерде кездесетіні жөнінде сауал қоймайды. Мимесис шынында да көбінесе байланыстыратын күш, бірақ ол одан да зор нәрсе. Ол бір уақытта байланыстырушы және аздырушы күш дегенде Платон рас айтады. Егер Платондікі рас болса, онда неліктен және неге ол екі жағдайда да бір күштің осы нәтижелерін түсіндірмейді? Егер бұл сауал жөнді болса, оған қалай жауап беру керек? Ж.­М.У.: Бұл негіз қалаушы сұрақтар. Мимесиссіз адамның зерделілігі жоқ, мәдени үйрену жоқ. Мимесис мәдени интерацияның маңызды күші. Бірақ оны тиымдар тұспағандай сонымен қатар жою мен аздыру күші деп атауға бола ма? Р. Ж.: Өкінішке орай, қазіргі ой бұл нағыз ғылыми мәселелерге зейін қоймайды. Француз сыни және теоретикалық ойы ғажап талғампаздықпен және таңқаларлық шеберлікпен миметикалық ойынның мәтін деңгейіндегі парадокстарын ереді. Бірақ, дәл осы арада ол шеткі шепке тап болады. Ол өз­өзін таң қалдырады; ол өзінің сөз акробатикасына дән риза және сөйтіп қызғылықты сауалдар ешқашан қойылмайды, олар таза метафизикалық принциптарға жету мақсатыңда тіпті көзге ілінбейді. Бүгін ұлы жазушылар әдеби мағынада барлық бере алатын нәрсесін берген парадокстарды қызықтаудан гөрі жөнділеу ермек бар. Миметикалық сыр­бояулар өз­өздігінше қызық емес. Жалғыз қызық нәрсе, осының бәріне парасат сәулесін түсіру, оны нағыз білімге айналдыру. Бұл ойдың нағыз тартылар шебі көне бұл тартылу өзі біткен кезеңдерде өзін орнатқанда әрқашанда тамамдалады; дәл оның юрисдикциясына көнуге тиіс бұл парасатты құмарлық анық түрде өткен шаққа және игерілген нәрсеге айналуға тиіс. «Ұқсау» атауының қазіргі қолдануы бұрынғы діни формалардың кері және әдейі түсінілмейтінен жасырады. Сондықтан ебедейсіз «ұқсау» шауының орнына мен «мимесис» деген грек атауын қолданамын, әйтсе де, мен Платонның миметикалық қастандық теориясын қабылдамаймын, жоқ нәрсені қалай қабылдауға болады. Бұл грек атауын қолданудың жалғыз мағынасы қайталаудың конфликтті тұстарын түсінуді мүмкін қылады, тіпті, оның себептерін ашпаса да. Тағы да қайталап айтайық, бұл себеп объект үшін қастасуда, иемдену мимесисінде жасырынады. Мәселені пайымдағанда осы қағидадан шыққанымыз жон. Біз қазір бұл механизмге тек қана тиымдарды емес, жоралғыларды да және тұтас діни институтты да келтіруге болатынын көреміз. Бұл осы жалғыз және бір принциптен суреттелетін адамзат мәдениетінің тамамдалған теориясы. Ж.­М.У.: Нәтижесінде, алғашқықауымдық қоғамдар егіздердің бар болуы немесе біреудің атын атау қоғамға зорлықтың ұқсас түрлерін енгізеді дегенде қателеседі, бірақ, олардың қатесі толық түсінікті. Ол мүлде шынайы нәрсеге, тірлік етуі шүбәсіз өте қарапайым механизмге байланысты. Әлгінің шатасуы қанша күтілмеген болса да, логикалық деңгейде де, интердивндуалдық және этнологиялық деңгейде де, оңай анықталады. Шынайы тиымдардың ең қолайлысынан, ең сұмпайысына дейін миметикалық эффектердің ұзақтығын байқаған қоғамдастықтан күтілетін нәрсеге сәйкес екені анық. Және ол олардан індеттен сақтанғандай сақтанды. Р.Ж.: Өте дұрыс айтасыз. Ж.М.У.: Бірақ, сіздің біртұтас теорияңыз шынайы болатыңдай мүлде бөлек мәдениеттердің бір­бірінен айырмашылығы зор емес пе? Бір қоғам тиым салған нәрсені өзге қоғам талап етуі мүмкін ғой? Немесе бір қоғамда кәдімгі уақытта тиым салынған нәрсе, шектен тыс жағдайларда қайта талап етілмей ме? Р.Ж.: Бұл расында да солай, және біз бұл уақытқа дейін айтылған барлық нәрсенің бәрі өзге дәйектерге кереғар көрінетіндей. Бірақ біз шыдамдық көрсетсек, кереғарлықтың оңай шешілетінін көреміз. Біз қазір барлық тиымдардың антимиметикалық мағынасын ашатын фундаменталды принципке жақындадық. Егер антимиметикалық тиымдардың барлығын ең жеңілінен бастап, ең сұмдығына дейін (қантөгіс арқылы кек алу) бір жүйеге жинасақ, олардың үзілістерде қоғамдастықтың мүшелеріне миметикалық түрде жұққан және бейбіт түрде таратуға беймүмкін болған әйелдер, тамақ, қару, жақсы мекендер сияқты объекттерге қатысты қастасудың ең нашар формаларына қарай дамитын белгілі эскалацияның кезеңдерін суреттейтінін көреміз. Бұл арада біз ұзақ процесске тап боламыз және этнологтар тек бір­біріне тәуелсіз түрлі тиымдарды кереді, өйткені олар қоғам сақтануға тиіс миметикалық дағдарыстың бірлігін көрмейді. Нәтижесінде, ең алдымен миметикалық қастасуға сылтау бола алатын барлық объекттерге, олар барған сайын зорлықты мүмкін қылатын дамудағы тәртіптің барлық нақышты сызықтарына тиым салынады, олар: егіздер, инициация сәтіндегі бозбалалар, немесе етеккір кезеңіндегі әйелдер, немесе қоғамдастықтан мәңгі әлде уақытша шығарылған аурулар, немесе өлілер сияқты жұқпалы симптомдары бар тұлғалар. Г.Л.: Бірақ, мұндай дағдарыстың мүмкіндігі одан гөрі тура тәсілдер арқылы ритуалдармен дәлелденбей ме екен? С. Ритуал қызметі: миметикалық нәрсені талап ету Р.Ж.: Ритуалдар туралы сөйлейтін кез келді. Егер енді тиымдардан діншілдіктің екінші құтбасына көшсек, миметикалық дағдарыстың біз айтқан моделі діни қоғамдардың санасында бар болуға тиіс, өйткені дәл соны олар бұл жолы болдырмауға емес, керісінше, қайта өндіруге тырысады. Егер тиымдар бұл дағдарысты қуыстана суреттесе, ритуалдар оны томпайта суреттейді. Олар діни ойға ізінен қалмай тұтастай қол салғандай. Расында да, біз мұны кейін көреміз бұған суреттеу жоқ жағдайда, ең кемінде, тұспал жасамайтын мифтер жоқ. Әккі көз оларды қиналмай таниды — бұл тура айтқанда, алдымен кері айналып, сосын бөлініп, өшірілетін мәдени айырмашылық. Ол өзара зорлыққа орын береді.

Читайте также:  Гомер туралы қазақша

Оставить комментарий